One of the letters from this document has been translated to English:

[Sadiqah Dawlatabadi to military authorities, 14 April 1923]

{Zaban-i zanan}

{Date} Night of 24 Hamal [Aries] 1302

{Number} 32

To the Honorable Military Governor of Qasr, may his fortune last

Upon arrival I presented to you a note through Mr. Nasir Khan and an envelope through a military personnel containing a brief account of my affair here—of course you are aware that I was confined today from two o’clock until six-thirty at Qasr—and now that I am no longer in confinement it is necessary to give you a detailed account of the affair and report events from Karand to here, and I shall also send a copy of this report to the Honorable Minister of War and other authorities:

First, it is almost six years during which I have been afflicted with a kidney problem. A month ago this problem became so acute that all the doctors in Tehran concurred that the only remedy was an operation and they also saw danger in operating in Tehran. During the Nawruz holidays, following the doctors’ advice, I set upon a journey. Since my brothers could not arrange things so quickly as to accompany me on this trip, Dr. Roland, whom our family has known for a few years and was our family doctor as well, and familiar with my health condition, agreed to accompany me. Because I was occasionally gripped with severe pain and I was forced to take injections and other treatments, they saw it beneficial for me to travel with him. The government expedited the issuing of my travel documents and I am currently heading for Europe under document No. 316 with Dr. Roland. Our journey started in utmost security and openness until the night before Tuesday, 20 Hamal, when we arrived, close to sunset, at Karand. I was under the blanket in a room when Major ‘Ali Akbar Khan opened the door and entered the room with haste, which startled me tremendously. Just an hour before, the Deputy had come and asked my name and position, checked my papers, and left and I didn’t see it probable that any other problem may arise. I asked him why he entered with such impetuousness and who in fact he was. “My name is ‘Ali Akbar Khan Ahmadi,” he said, “Who are you?” I said my name and mentioned that I had shown all my papers, from travel document to the Foreign Ministry permit and doctors’ letters, to his deputy. I added that I was ill and going for treatment. He made a mocking gesture, said that my explanations weren’t acceptable and asked for my travel documents. I thought the gentleman could read and handed him the travel document and other papers, and he in turn handed them to someone else to read. Then he said that these did not concern him the least and that what he was interested was a permit from the Minister of War. I said that I didn’t have any because my travel documents were valid and bore the seal of the Foreign Ministry, and because of that I never set out to obtain permits from the Minister of War. He said that he didn’t recognize these documents and that he would confiscate them. In astonishment, I asked why he thought he could do that. He said that he would just show me. I said, “Alright, then give me a letter stating that my travel document and other papers are with you.” He said that he wouldn’t give me such a receipt and that I was confined. The car and the doctor were also confiscated. Major left with my travel documents and letters. The doctor followed him. They had informed Major General the deputy governor, and he had come and taken my documents after much trouble and returned them to me.

I spent the night in a room with two soldiers standing guard. In the morning, I was accompanied by a soldier to relieve myself and then escorted back to the room. At noon on that day, in reply to Major’s dispatch, the Western Army Commander instructed that the doctor and the car were free to go but that Sadiqah should stay until further inquires. Of course this telegram and the order of my confinement pleased the juvenile imagination of Major…. But the doctor refused to leave because he was duty bound and because the Foreign Ministry had specifically written on my travel document, signed by the French Embassy, that I was to be accompanied by the doctor. But they let the car go, as its other passengers were a Russian woman and the servant of the Italian Ambassador who had come to return the car.

I was under military confinement until noon on Tuesday but the doctor was free. In the afternoon, the military guards were withdrawn but I was still confined. On Tuesday evening I sent a telegram to Mr. Haj Mirza Ali Muhammad Dawlatabadi[1], my brother, asking him to obtain a letter from the Minister of War and send it our way. At two in the afternoon on Thursday, my brother’s telegram, which you will find attached in this envelope, arrived. Major who still didn’t want me to leave, took the telegram along with Major Husayn Khan and Major General, the head of telegraph office, to a room and whispered to each other for a while. Major Husayn Khan said to Major General that he wanted to take another course. Then they came to us and said that the telegram was not enough but that it was possible to transfer me to Qasr with a guard on the next morning, and had me stay there until the telegram of Army Commander arrived. I asked them for a letter so that the authorities along the way would not disturb us. They issued the letter after much insistence. They also wrote a letter to Sultan Asad Allah Khan, asking him to keep me in Qasr for the telegram to arrive. I was also present to the writing of another letter to Sultan Asad Allah Khan strictly forbidding him to inform the Governor of Qasr of my arrival and confinement in the Military Government of Qasr. I asked the reason? They said: “Because we don’t want him to take matters into his own hands by contacting the central office directly and to bother you any further. It is enough that we have hassled you this much already.” I well realized that this individual had foul intentions despite the appearance of good will.

When we were ready for departure, they again delayed me for a while, and once we reached the customs bureau, corporal Quli Khan showed a letter from Nasir Khan that I had to sit in a car with another military man. The driver was very difficult. I was forced to ask him what he wanted. “Give me five tumans to accept the military man,” he said. Because I was determined to end this halfway affair and because I wanted to be saved from a band of twenty Kurdish travelers who ridiculed me and I heard the chant of “guilty, guilty” reverberate, I paid the money and we got on our way. When we entered Qasr, I realized that it was even worst there, and I suddenly saw myself surrounded. By then, since I realized that you are the head of the government of Qasr, I wrote the note and handed it to the doctor to give it to you. A few minutes passed. I had to submit to the command of a military man with utmost reluctance who wanted to take my belongings to a barrack. I asked the doctor and he said that it was confiscated. This added to my consternation. Finally, in utmost weakness and illness I got out of the car. Approximately twenty soldiers were surrounding me and led me through a passage with a crowd behind me in the garb of interrogators, and I would hear foul words repeatedly that they would mouth in response to people’s inquiries. Needless to say that I can’t repeat those words here.

In any case, they took me to the barrack in the most offensive manner. I saw the doctor confined there as well. I was in great pain. The doctor became livid with anger and demanded of Sultan Ahmad Khan that they either release him or write that he was also taken into custody. They did neither. Apparently, though, Sultan and Nasir Khan never abandoned politeness with him. But when I asked them to deliver my letter to you, they said that they couldn’t do that. Finally, my health so deteriorated that I was about to die, until around sunset when the telegram of our release arrived. They brought me to Sultan’s house from there and I am writing this letter from his house. The financial damages incurred to me are as follows [2]:

• First car’s rent—forty
• The second car from Karand—sixty-five
• Telegram expenses—twenty
• Total—one hundred and twenty-five

And of course there are physical and moral damages that cannot be compensated until the perpetrators of this action can be tried in a court and that has to do with the central government. But what I request from you, who is the highest authority of one of the borders of Iran, is to offer formal comfort to a respectable French person who was the consulate of France in Isfahan as well as a medical instructor in Tehran and suffered so much helping an Iranian, if only that he wouldn’t lodge a complaint to authorities concerning this shameful treatment, at least until I make reparations of my own.

With respect,

Sadiqah

[verso of last page:] I beg of you to keep this account confidential until action is taken from Tehran. In other words, keep the content of this letter from newspapers or other publications, but you can communicate your findings to proper authorities as you see fit.

[verso of last page, bottom right:] The Consulate of Iran in Beirut: Mirza Muhammad Khan Hisabi, son of Mu‘izz al-Saltanah. In Syria: ‘Ayn al-Mulk.

[1]‘Ali Muhammad Dawlatabadi (1285-1341), third son of Haj Mirza Hadi Dawlatabadi and Khatimah Baygum.

[2]The accounts in the original are written in siaq.

متن تایپی یکی از نامه های متعلق به این فقره:

[صدیقه دولت آبادی به مقامات نظامی، ۲۴ حمل [فروردين] ۱۳۰۲]

{زبان زنان}

{تاریخ} لیل ۲۴ حمل ۱۳۰۲

{نمره} ۳۲

حضور محترم حضرت حکومت جلیله نظامی قصر دام اقباله

نظر باینکه یک کارت لدالورود توسط آقای ناصرخان و یک پاکت توسط یک نفر نظامی حضورتان تقدیم و مختصر راپرت کار خودم را دادم، البته مسبوقید که از ساعت دو بعدازظهر امروز تا شش و نیم در قصر توقیف بودم، در اینوقت که از توقیف خارج هستم لازم است شرح حال خود و گزارشات از کرند تا اینجا را به طور راپرت از نظر شریف بگذرانم چنانچه سواد این نوشته را به حضرت وزیر جنگ و مقامات دیگر خواهم فرستاد:

اولا بنده قریب شش سال است مبتلا بمرض کلیه و در یک ماه قبل بقدری سخت شد که تمام اطبای طهران علاج را در عمل دانستند و نیز عمل را در طهران خطرناک دیدند، در ایام عید نوروز به تجویز اطباء عازم حرکت شدم، چون آقایان اخوان بهیچوجه نتوانستند باین زودی حاظر بر حرکت و همراهی بشوند اما دکتر رلاند که چند سال است با فامیل من آشنا و طبیب خانوادگی بود و هم از حال بنده مطلع بودعازم مسافرت شد، نظر به اینکه اغلب اوقات درد شدید عارض و مجبور به بعضی عملیات و انژکسیون می شود صلاح چنین دیدند که باتفاق او باشم و دولت هم تذکر مرا بطور فوق العاده نوشت در تحت نمره ۳۱۶ که به اتفاق دکتر رلاند برای معالجه عازم اروپا هستم. درین راه هم همه جا بطور شناسایی و با کمال امنیت عبور کردم تا شب سه شنبه ۲۰ حمل مقارن مغرب وارد کرند شدیم، در اطاقی بنده در زیر پتو خوابیده بودم که آقای علی اکبر خان یاور با نهایت عجله در را باز و وارد اطاق شدند و مرا فوق العاده از این طرز حرکت متعجب کردند، در صورتیکه یک ساعت قبل نایب آمده بود، اسم و رسم مرا پرسید و تذکره مرا دید و رفت و من احتمال نمی دادم دیگر مانعی در کار باشد. از ایشان پرسیدم علت ورود ناگهانی شان چیست و ایشان کیستند؟ جواب دادند اسم من علی اکبر احمدی و شما کی هستید؟ گفتم من فلان کس و نوشته جات و تذکره و حکم وزیر خارجه و نوشته اطباء تمام را به نایب شما ارائه دادم، یک نفر مریضم برای معالجه می روم. ایشان شروع کردند بنده را مسخره کردن و اظهار داشتند که این حرفها از شما پذیرفته نیست تذکره تان را بدهید من ببینم، من خیال کردم آقا سواد دارند تذکره و نوشته جات را دادم به دست ایشان. اما دادند یک نفر دیگر برایشان قرائت کرد. پس از آن گفتند اینها بهیچوجه بمن مربوط نیست. اگر نوشته وزیر جنگ دارید ارائه بدهید. گفتم ندارم چونکه تذکره من معتبر و حکم وزیر خارجه را دارم، دیگر در تهیه حکم وزیر جنگ نشدم. گفتند من اینها را نمی شناسم و هم اینها را من ضبط می کنم. با کمال تعجب گفتم چطور ممکن است شما این کار را بکنید؟ گفتند می کنم تا ببینید. گفتم بسیار خوب پس یک نوشته بدهید که تذکره و حکم من نزد شما است و ببرید. گفتند همچه نوشته هم نمی دهم و هم شما اینجا محبوسید، نیز اتومبیل و دکتر هم توقیف شد. یاور با تذکره و حکم من رفتند. دکتر از عقب ایشان رفت، در آن ساعت خبر به امیرتومان نایب الحکومه داده بودند، ایشان آمده بودند و با هزار زحمت تذکره مرا گرفتند و رد کردند.

شب را در اطاق در تحت نظر دو نظامی به سر بردم. صبح در موقع قضاء حاجت با یک نظامی از اطاق خارج و داخل شدم. ظهر آن روز در جواب راپرت یاور امیر لشکر غرب حکم کردند دکتر و اتومبیل بروند صدیقه بماند تا تکلیف او معلوم شود. البته این تلگراف و حکم توقیف من تنها برای خیالات خام یاور … [سه نقطه در اصل] خیلی مفید و موافق بود. اما دکتر بنا به وظیفه که عهده دار بنده بود و اینکه وزارت خارجه در تذکره من نوشته بود با دکتر می روم و سفارت فرانسه آن را امضاء کرده بود، حرکت نکرد. اما اتومبیل که مسافر دیگرش یعنی یک زن روس بود و نوکر سفیر ایطالی هم که برای برگرداندن اتومبیل آمده بود داشت مرخص کرده رفتند.

تا ظهر سه شنبه تحت نظر نظامیان بودم ولی دکتر آزاد بود. از بعد از ظهر نظامی برداشته شد، ولی توقیف بودم. عصر سه شنبه تلگرافی با آقای حاج میرزا علی محمد دولت آبادی اخوی کردم که حکم از وزیر جنگ گرفته ارسال دارند. روز پنجشنبه ۲ بعد از ظهر تلگراف اخوی به مضمون که در جوف است رسید. آقای یاور که هنوز میل نداشتند که من خارج بشوم در حضور یاور حسین خان و امیر تومان رئیس تلگراف بردند توی اطاق و مدتی با هم نجوا کردند. در آنوقت یاور حسین خان به امیرتومان گفت باز می خواهد یک ترتیبی جور بکنند. بعد از آن با هم آمدند بیرون و اظهار کردند این تلگراف کافی نیست، اما ممکن است فردا صبح شما را حرکت بدهم با یک نظامی تا قصر بروید، آنجا براحتی بمانید تا تلگراف امیرلشکر برسد. از ایشان حکم برای مأمورین راه خواستم که البته می دانستم همه کس در این حدود از قضیه آگاه شده بود مبادا تولید زحمت بشود. حکم را پس از اصرار زیاد دادند و هم یک حکم به سلطان اسدالله خان نوشتند که فلانی را در قصر نگاهدارید تا تلگراف برسد. به علاوه یک نوشته دیگر در حضور من خطاب به سلطان اسدالله خان کردند که اکیدأ قذغن می کنم از ورود و توقف صدیقه به حکومت نظامی قصر اطلاع ندهید. من پرسیدم چرا؟ گفتند «برای اینکه دیگر او اسباب زحمت شما را نگاه بدارد و خودش مستقیمأ با مرکز حرف بزند، حالا ما که این طور مجبورأ اینقدر به شما زحمت دادیم کافی است» من بخوبی فهمیدم که این آدم در لباس دوستی باز می خواهد یک نوع عداوت ظاهر کند.

امروز وقت حرکت باز مدتی مرا معطل کردند و پس از رسیدن به اداره گمرک قلی خان سرجوخه حکمی از ناصرالدین ارائه داد که باید یک نظامی دیگر توی اتومبیل بنشیند. شوفر هم بی نهایت در آنجا سختی کرد. ناچار شدم از او پرسیدم چه می خواهی؟! گفت پنج تومان بدهید تا نظامی را بپذیرم. برای آنکه خواستم غائله سر راه را خاتمه بدهم و از سر بیست نفر اشخاص راهروٍ کُرد که مرا احاطه کرده بودند و هر کدام به یک لحن مرا مسخره می کردند و متصل صدای مقصر مقصر بگوشم می رسید نجات بیابم، فورأ پنج تومان را دادم و حرکت کردیم. وارد قصر که شدم دیدم تازه معرکه اینجاست و یک دفعه خود را در محاصره دیدم. در آنوقت چون فهمیده بودم که حکومت قصر با حضرت عالی است کارت را نوشته توسط جناب دکتر فرستادم. چند دقیقه گذشت، یک نظامی را با نهایت تغیر دریافت کردم که می خواست من و اسباب مرا حمل با سربازخانه بکند. از دکتر سوال کردم. گفت توقیف شد! باز بر حیرتم افزود که این چه وصفی است! بالاخره با کمال ضعف و نقاهت از اتومبیل خارج شده، تقریبأ با بیست نفر نظامی که مرا احاطه کرده بودند از معبر عبورم دادند و جمعیت مردم از عقب سر من در مقام تفتیش بودند و پی در پی کلمات رکیک بود که به گوشم می رسید که در جواب سوالات مردم می دادند! که البته از ذکر آنها باید صرف نظر کنم.

به هر صورت به فضیح ترین شکل مرا به سربازخانه جلب کردند. دکتر را در آنجا توقیف دیدم و خودم با درد زیاد و حال سخت افتادم. دکتر بی نهایت عصبانی شد و اصرار کرد به سلطان احمد خان که یا مرا رها کنید یا بنویسید که تو هم توقیف هستی. هیچ کدام را نکردند. اما سلطان و ناصر خان ظاهرأ از طریق ادب خارج نشدند، ولی از آنها خواهش کردم که کاغذ مرا به حضرتعالی برسانند. گفتند معذوریم. بالاخره حال بنده به قسمی سخت شد که مشرف به موت بودم تا مقارن مغرب که تلگراف رفع توقیف ما رسید. از آنجا مرا به منزل سلطان آوردند که این شرح را از اینجا عرض می کنم. خسارت مالی که در این راه به من رسید از قرار ذیل است:

• پول اتومبیل اول که رفت - چهل

• اتومبیل دوم از کرند - شصت و پنج

• خرج تلگراف - بیست

• جمع - صد و بیست و پنج

و البته خسارت جانی و آبروئی من جبران پذیر نیست تا در محاکمه فاعل این عمل محکوم بشود و آن مربوط به مرکز است. اما چیزی که از حضرتعالی درخواست می کنم اینست که چون یک شخص محترم فرانسوی که قونسول فرانسه بود در اصفهان و هم معلم مدرسه طب بود در طهران برای خدمت به یک ایرانی دچار این اندازه زحمت شد، حضرتعالی که مأمور نظامی آخرین نقطه سرحدی ایران هستید لااقل از او استماله ای بفرمایید که شاید به مقامات خود این وضع ننگ آور را شکایت نکند. تا من بعدها در صدد علاج برای قسمت خود بشوم.

با احترام

صدیقه

[ پشت صفحه آخر سمت راست بالا] خواهش دارم این شرح محرمانه باشد تا خودم در مقام بشوم و از طهران اقدامات بکنند، یعنی سواد این نوشته به جراید و غیره فرستاده نشود، ولی به مقتضای وظیفه خودتان اگر راپرت به مقامات مربوطه بخواهید مختارید.

[پشت صفحه آخر سمت راست پایین] قونسول ایران در بیروت: میرزا محمد خان حسابی، پسر معزالسلطنه، در شام: عین الملک.

[پشت پاکت] اسناد کرند و ظلم علی اکبر احمدی حاکم نظامی کرند که به امید پول مرا در آنجا توقیف کرد. مدرک نمایندگی من در کنگره انترناسیونال.