سال ۱، شماره ۵۴ (۱۶ شوال ۱۳۲۷/ ۲۱ اکتبر ۱۹۰۹)، ص ۴. مکتوب یک خانم مسلمان (از عشق‌آباد روسیه) خدمت مدیر محترم روزنامه ایران نو که در حقیقت اول روزنامه ایران است و ملت ایرانرا در داخله و خارجه فائض میدارد مرد و زن وطن‌خواه را بشوق گفتن و هوس نوشتن می دارد حمد خدا را که در سعی و کوشش برادران دینی رشته مقصود بدست آمد و همچنین امیدواریم که همه ساعت بترقی و آبادی مملکت افزوده شود کار امروز را بفردا نباید گذاشت از گفت و شنید و صحبت کردن اکتفا نباید کرد جزئیات پلتیک بیگانگانرا سهل نباید شمرد هر چند اشکال داشته باشد البته راحت بی‌زحمت میسر نمیشود بایست برادران وطن‌خواه کمر همت بمیان استوار کنند و چندی مشقت را بر خود هموار نمایند از برای آینده‌شان راحتی پیدا شود و اسم نیک خودشان سالهای سال در صفحه روزگار بماند مختصر افتتاح مدرسه‌های دخترانه در روزنامه ایران نو ما زنهای مسلمان ایرانی را حیاتی نو بخشیده و امیدوار میکند که از همت حضرت وزیر معارف و توجه آقایان وطن‌دوست در تمام شهرهای ایران افتتاح مدرسه‌های دخترانه بشود و علاوه از خط و سواد و حساب و جغرافی علمهای دیگر هم تحصیل میکند از آن جمله دکتری دندان سازی جراحی قابله‌گی و غیره که در میان زنهای ایرانی وجود ندارد و محتاج به غیر هستیم این شاگردان مدرسه دارا شوند شاید یک وقتی مردهای خودشان را کمک نمایند تا کی مردها اسیر بار گران زنها و زنها گرفتار استبداد مردها باشند قرن‌هاست که نصف نفوس ایران که ما طایفه نسوان باشیم جزء اموات حساب میشویم بلکه اموات نفقه‌خوار ملاحظه فرمائید مرد ایرانی با هزار زحمت روزی دو قران کار میکند باید امورات چهار پنج نفر عیال و اولاد را متحمل شود کاش همین روزی دو قران باسودگی صرف میشد نه والله زنها از کم‌بختی و بی‌کاری اوقات بر یکدیگر بلکه بر همان مرد بیچاره تلخ دارند هر گاه زن شغل داشته باشد چرا بایست وقت عزیز خود را بی‌هوده تلف نماید فرضا حمام می‌رود، با یک دستگاه اسباب با این بچه‌های خورد و بزرگ از صبح تا شام چه‌قدر صدمه بخود و این طفل‌های کوچک وارد می‌آ‌ورد حمامهای کثیف که باعث هزار جور امراض میشود ولی زن اروپایی از بسیاری شغل یک ساعت بیشتر در حمام نمیماند چه حمام‌های پاک و تمیز باز هم احتیاط نموده بچه تا پنجساله نشود حمام نمیبرند در خانه بطریق مخصوص بچه را شست‌وشو میکنند مقصود شغل از برای زنها بود در اروپا زن معلمه مدرسه باز میکند ده نفر دیگر زنهای معلمه را در مدرسه آورده مواجب میدهد. زنهای بی‌سواد را بکارهای مدرسه وا میدارد از کفایت یک نفر زن چندین زنها اموراتشان بخوشی میگذرد لیکن خانم ایران از بی‌کاری بقول خودمان حوصله‌اش سر میرود این قدر کلفت خود را کتک میزند که بیچاره تریاک میخورد خودشرا بکشد این استبداد تماما از بی‌علمی است در ایران دخترهای یهودی در سر راه مسلمان گدائی میکنند با چه حالت پریشانی گرفتار چه استبدادی ولی در اروپا دخترهای یهود تمام صاحب علم و هنر در کمال ظرافت و آراسته‌گی که هرگاه همان دخترهای یهودی ایرانی ایشانرا به‌بینند گمانشان میرسد که اینها از جنس بشر نیستند البته از بیت‌المقدس آمده‌اند ای بی‌چاره این‌ها خواهران تواند و مثل تو از ریاضت نیتوان الله شد میتوان موسی کلیم‌الله شد البته چیزی بهتری از علم نیست در اروپا پدریکه خانۀ سکنا ندارد مادریکه صاحب یک مثقال طلا نیست از دست‌مزد بازوی خودشان اولادشانرا بدارالفنون میفرستند با کمال وقار که هیچ معلوم نمیشود این بچه از اعیان است یا کسبه چون که لباس بچه‌های مدرسه باید از یک پارچه باشد تا فرقی میان فقیر و غنی نباشد بهمین واسطه بچه تا بزرگ میشود طبعش عالی و خیالش بلند میشود هرگز بکارهای پست و زشت راغب نمیشود لیکن در ایران، پدرها زیاد کردن ملک را و مادرها داشتن طلا را ترجیح میدهند باین که اولادشان دارای علم و ادب بشود آخر همین نوع ایرانیان هستند که راضی نمیشوند در سال دراز هر نفری پنج‌قران بدهند که مملکتشان دارای قشون و استعداد باشد میگویند دنیا فانیست خدا آخرت بدهد کمینه شمس کسمائی