خانم حاجب (نیر عظمی)
خانم حاجب ملقب به نیر عظمی، دختر فصل بهار خانم (ایران الدوله) و مصطفی قلی خان قاجار دولو (حاجب الدوله)، در سال ۱۲۷۷ ش به دنیا آمد. او از نوادگان فرهاد میرزا و فتحعلی شاه بود. با محمد ابراهیم امیر تیمور (سردار نصرت)، رئیس ایل تیموری و از امرای خراسان، ازدواج کرد و آن دو صاحب هفت فرزند شدند: ناهید ایران، محمد رضا، جهان بانو، پردیخت، تیموردخت، افسانه، و ژاله. خانم حاجب در سال ۱۳۶۱ چشم از جهان فروبست.
خانم حاجب در دوران کودکی آموزش مقدماتی را در زمینههای فارسی، عربی، تاریخ، جغرافیا، حساب، و زبانهای فرانسه و انگلیسی نزد آموزگاران سرخانه آغاز کرد. همچنین موفق به دریافت دو دیپلم و مدالهای طلا و نقره از طرف وزارت معارف شد. در سن پانزده سالگی شروع به ترجمه از فرانسه به فارسی کرد؛ شعر میسرود، به موسیقی علاقه داشت و پیانو مینواخت؛ او همچنین به هنرهای گل دوزی، ابریشم دوزی، بافتنی، و آشپزی علاقه داشت. خانم حاجب به همراه مادر و پدرش با دربار پیوسته رفت و آمد داشت و از کودکی با ناصرالدین میرزا، عموی احمد شاه، آشنا شد، در جوانی نامزد شدند و مقدمات عروسی فراهم شد ولی به درخواست احمد شاه عروسی به عقب انداخته شد و در نهایت این ازدواج صورت نپذیرفت. خانم حاجب از آن پس خواستگاران خود را رد می کرد و حاضر به ازدواج نبود؛ پس از مدتها با فشار اطرافیان با محمد ابراهیم امیر تیمور (سردار نصرت) ازدواج کرد. از خانم حاجب کتاب خاطراتی با عنوان «قسمت» به جا مانده است و کتاب «طباخی ایرانی و فرنگی» (کتابخانه مظفری چاپخانه دانش، ۱۳۱۲ ش) نوشته اوست. همچنین بعضی اشعار و ترجمههای او در مجموعه حاجب نیره عظمی قاجار دولّو، در وبسایت ما، موجود است. خانم حاجب جمعا چهل و دو کتاب از فرانسه به فارسی ترجمه کرده که بیشتر رمانهای تاریخی هستند. شماری از ترجمههای چاپ شده باقی ماندهاند و بقیه در جریان رویدادهای سال ۱۳۵۹ از بین رفتند. فهرست بعضی از این ترجمهها به شرح زیر است: «دختر عقاب» نوشته آرتور برند، چاپخانه مجلس؛ «ترکی در حال احتضار» نوشته پییر لوتی، چاپخانه بلند اختر، ۱۲۹۳ ش؛ «قصر فن تن بلو»، پاورقی در مجله عصر جدید، شماره ۶۴، سال دوم؛ ۵ ربیعالاول ۱۳۳۴ ق (۱۲۹۴ ش)؛ «جنگ زندگی» نوشته پییر لوتی، در دو جلد، شرکت طبع کتاب و چاپخانه فردوسی، ۱۳۰۶ و ۱۳۰۷ ش؛ «لوئی شانزدهم و ملکه آنتوانت» نوشته پییر ژیل، دو جلد، انتشارات کتاب، ۱۳۰۶ و ۱۳۰۷ ش؛ «تاج خاردار و آرزوهای خونآلود- یا عشاق میرلینگ» تألیف شارل اسکیه، ۱۳۵۰ ق (۱۳۱۰ یا ۱۳۱۱ ش)؛ «جنگ زندگی-دره جهنمی» تألیف پیر دکورسل، در دو جلد: «بین دو عشق» (جلد اول) و «تمول سرشار یا صاحب مخازن طلا» (جلد دوم)، شرکت طبع کتاب و چاپخانه فردوسی، ۱۳۵۳ ق (۱۳۱۳ یا ۱۳۱۴ ش)؛ «جنگ زندگی، سعادت متزلزل» تألیف م. ا. دو ویلی، ۱۳۵۵ ق (۱۳۱۵ ش)؛ «یک عمر اشکباری» نوشته انیل ریشبورگ، در دو جلد، شرکت کتابفروشی ادب، ۱۳۱۷ ش.
زندگی نامه کوتاه خانم حاجب (نیر عظمی) به قلم تیمور دخت امیر تیمور (کاظمی) که در اختیار ما گذاشتهاند.
