شمس الدوله
شمسالدوله دومين فرزند گلين خانم (دختر اميرخان قاجار دولو سردار) و سلطان احمد ميرزا عضدالدوله (فرزند چهل و هشتم فتحعلي شاه قاجار) بود. او تنها فرزند دختر خانواده بود و سه برادر به نام های سلطان عبدالمحمد ميرزا سيفالدوله، وجيه الله ميرزا سپهسالار و سلطان عبدالمجيد ميرزا عينالدوله داشت. شمس الدوله از جمله همسران غيرعقدی ناصر الدین شاه بود که هرگز از وی صاحب فرزند نشد. بعد از فوت ناصرالدین شاه همچون ديگر اهالی حرم ناصری از اندرون خارج شد و تا سال ۱۳۱۸ ق در ايران اقامت داشت، پس از آن ايران را ترک کرد و در عتبات عاليات مقيم شد.
شمسالدوله دومين فرزند گلين خانم (دختر اميرخان قاجار دولو سردار) و احمد ميرزا عضد الدوله (فرزند چهل و هشتم فتحعلی شاه قاجار) بود. از طرف مادر نوه امیرخان قاجار دولو سردار و از طرف پدری نوه فتحعلی شاه بود. او تنها فرزند دختر خانواده بود و سه برادر به نام های عبدالمحمد ميرزا سيفالدوله، وجيه الله ميرزا سپهسالار و عبدالمجيد ميرزا عين الدوله داشت. شمسالدوله از جمله همسران متعه ناصرالدین شاه بود. فرزندی نداشت. برادر کوچکش آقا وجيه در دربار ناصری در جرگه غلام بچهها درآمد. پدرش نيز نزد ناصرالدين شاه ارج و قرب داشت. شمس الدوله با ناصرالدین شاه در مورد ملیجک عزیزالسلطان دچار کدورت شد و شاه از دست وی چنان به خشم درآمد که قصد اخراجش از دربار را داشت، اما وساطت انیس الدوله او را از این کار بازداشت. با مرگ ناصرالدين شاه، مظفرالدين شاه به همراه دربار خود از تبريز وارد تهران شد. پيشکار وی عينالدوله برادر کوچک شمسالدوله و از مخالفان ميرزا علی اصغر خان امين السلطان اتابک بود. شمسالدوله به مخالفان امين السطان پيوست و «در تخفيف کفايت اتابک» کوشيد. او حتی به تأييد کسانی پرداخت که اعتقاد داشتند امينالسلطان به همراه خانم باشی همسر محبوب شاه در ترور وی به دست ميرزا رضا کرمانی دست داشته است. بعد از فوت ناصرالدین شاه همچون ديگر اهالی حرم ناصری از اندرون خارج شد و تا سال ۱۳۱۸ ق در ايران اقامت داشت، پس از آن ايران را ترک و در عتبات عاليات مقيم شد و همان جا درگذشت. از تاريخ فوت او اطلاعی در دست نيست. قريه شمسآباد در ابتدای دماوند متعلق به او بود. کتاب منتخبالشمس نيز از آثار مکتوب به جا مانده از شمسالدوله است که شامل زيارات و ادعيه و اعمال ماه ها است.
http://www.iichs.org/index.asp?id=1283&doc_cat=9. اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه. به کوشش ایرج افشار. تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۶. معیرالممالک، محمدحسن خان. رجال عصر ناصری. تهران، نشرتاریخ ایران، ۱۳۶۱. افضل الملک، غلامحسین. سفرنامه مازندران و وقایع مشروطه. به کوشش حسین صمدی. قائم شهر: دانشگاه آزاداسلامی قائم شهر، ۱۳۷۳.
